Kada se danas, s vremenske distance od nekoliko decenija, govori o jugoslovenskom klupskom i reprezentativnom fudbalu, narativ se prečesto i nepravedno sužava na osovinu Beograd–Zagreb–Split. Mitologija o „Velikoj četvorki“ (Crvena zvezda, Partizan, Dinamo, Hajduk) dominira retrospektivama. Međutim, svako ko je disao fudbal na prostorima od Vardara pa do Triglava zna da se prava duša, nepredvidivost i esencija te mitske Prve savezne lige nalazila u Bosni i Hercegovini.
Bosanskohercegovački klubovi i igrači nisu bili samo usputni akteri ili geografski ukras jugoslovenskog fudbala; oni su bili njegov korektiv, njegov najšarmantniji dio i, nerijetko, sila koja je rušila uspostavljene monopole moći.
GEOGRAFSKI CENTAR – FUDBALSKA AVANGARDA
Fudbalska Bosna i Hercegovina unutar Jugoslavije razvijala se kao specifičan fenomen. Dok su beogradski i zagrebački klubovi imali institucionalnu podršku, politička leđa i logistiku, bosanskohercegovački klubovi su rasli iz naroda, fabrika, mahala i čistog, autentičnog talenta.
Liga Jugoslavije važila je za „evropski Brazil“ zbog tehničke potkovanosti igrača, a epicentar tog vica i imaginacije bila je Bosna. Od Sarajeva do Mostara, od Tuzle i Zenice do Banje Luke, igrao se fudbal koji je odbijao da bude ukalupljen u stroge taktičke kalupe Tražila se lopta kroz noge, potez više, aplauz publike. Ipak, taj romantičarski pristup s vremenom je evoluirao u šampionski mentalitet
RUŠENJE MITA O NEPOBJEDIVOSTI
Historijska prekretnica dogodila se u sezoni 1966/1967. kada je FK Sarajevo, predvođeno legendarnim Asimom Ferhatovićem Hasetom (iako je te sezone odigrao samo nekoliko utakmica na zalasku karijere) i predvođeno Boškom Antićem , Mirsadom Fazlagićem, Vahidinom Musemićem, postalo prvi klub iz Bosne i Hercegovine koji je podigao pehar šampiona Jugoslavije. Bilo je to čudo koje je dokazalo da se monopol može razbiti.
Svega pet godina kasnije, 1972. godine, FK Željezničar pod vodstvom Milana Ribara donosi novu titulu na Grbavicu. Željo je bio mašina koja je spojila radnički mentalitet, disciplinu i prepoznatljivi sarajevski šarm, predvođen, Katalinskim, Jankovićem, Sprečom, Bukalom, Enverom Hadžiabdićem
U osamdesetim godinama, kada je jugoslovenski fudbal dostizao svoj organizacioni i kvalitativni vrhunac, BiH ponovo stupa na scenu:
FK Sarajevo 1985. godine osvaja svoju drugu titulu, predvođeno Husrefom Musemićem, Predragom Pašićem i Farukom Hadžibegićem, dokazujući kontinuitet izvrsnosti.
FK Velež Mostar postaje sinonim za najljepši fudbal u državi. Iako im je titula šampiona nekoliko puta izmakla u kontroverznim okolnostima, mostarski „Rođeni“ su osvojili dva Kupa Maršala Tita (1981. i 1986.) i igrali četvrtfinale Kupa UEFA sa čuveno BMW generacijom
Željezničar jen1986 na čelu sa Ivicom Osimom igrao polufinale Kupa UEFA, i bio na korak od finala i susreta sa Real Madridom
FK Borac Banja Luka pravi jedan od najvećih podviga u historiji jugoslovenskog fudbala, kada je 1988. godine kao drugoligaš osvojio Kup Maršala Tita, pobijedivši moćnu Crvenu zvezdu na stadionu JNA.
Ne smijemo zaboraviti ni Slobodu iz Tuzle, koja je godinama bila sinonim za stabilnost, čvrstinu i neosvojivu tvrđavu na Tušnju, kao ni Čelik iz Zenice, klub sa nevjerovatno strastvenom armijom navijača koji je osvajao Srednjoevropski kup.
UMJETNICI U KOPAČKAMA – VIC VAŽNIJI OD GOLA
U tom, četiri ipo decenije dugom razdoblju bosanski klubovi i njihovi igrači jugoslovenskom nogometu davali su posebnu autentičnost i nerijetko bili “kohezivni faktor – vezivno tkivo” kamo lige, tako i reprezentacije.
Ideja o ljepoti igre kao primarnom cilju koji objašnjava suštinu toga poriva koji je nekada potiskivao druge elemente nogometa nerijetko je klubove i igrače iz Bosne i Hercegovine stavljala na margine.
Tako su ne malo puta činjene nepravde prema bh klubovima i igračima, a neki će u historiji ostati zapamćeni kao posljednji tragičari nogometne Jugoslavije
Naravno odnosi se na 1/4 finale Mundijala u Italiji o crveni karton Šabanadžovića, te promašeni penal Hadžibegića, koji je reprezentaciju, koju je vodio Ivica Osim koštao plasmana u polufinale
RASPAD JEDNE, POČETAK DRUGE REPREZENTACIJE
Raspadom SFRJ, sve njene Republike krenule su svaka za sebe da obnavljaju i grade novu nogometnu sadašnjost
Bosna i Hercegovina je svoj nogometni put morala graditi iznova, iz ruševina i pepela, bez infrastrukture, uslova i reputacije u svijetu. Taj put je bio od prvog dana naslonjen na temelje opstanaka države. Put u kojem je napad bio jedina odbrana, a borba za goli život jedini izbor.
Jedino za šta smo se mogli “uhvatiti” bila je ta ideja o igri koju su u reprezentaciji trebali implementirati igrači koji su nogometno stasali u Jugoslaviji
I tako smo krenuli. Prije 31 godinu
Još od onog Baljićevog loba i stative na Parkenu protiv Danske 1997., naša nogometna sudbina vezana je za velike utakmice u kojima nam je po pravilu malo falilo…
Te iste Dance smo poslje razbili na Koševu sa 3-0, a hrabrom igrom na Maksimiru, Hrvatsku predvođenu Miroslavom Ćirom Blaževićem skoro ostavili bez Svjetskog prvenstva na kojem su bili bronzani!
Bila je poslje toga Danska na Koševu, Španija na Mestalji, pakao Beograda i Marakane, Francuska na konopcima u Parizu, pa dueli u Lisabonu i Zenici sa Portugalom, negdje između Grčka, Turska, Belgija, pa sve do prave Marakane i epskog duela i debija na Mundijalu protiv Argentine
Suština naše nogometne filozofije ogledala se u talentu, igri koja je uvijek bila zasnovana na želji da se pobjedi, ali vrlo često i višku emocija koje su uz manjak discipline nerijetko bili uzrok svih naših poraza i trauma u historijskim utakmicama
IDENTITET NOVE GENERACIJE
Današnja reprezentacija Bosne i Hercegovine kroz godine stvaranja, sazrijevanja, kroz godine čekanja, polahko zaokružuje proces pretvaranja ideje u identitet.
Iako je današnja liga BiH neuporedivo slabija od one jugoslovenske, a reprezentacija kombinacija igrača rođenih van BiH i oni koji su ovdje nogometno stasali, ta filozofija igre, karaktera i mentaliteta svoje korijene duguje nizu generacija igrača koji su zapravo kroz godine vjerovatno nesvijesno stvorili ono što možemo nazvati IDENTITET – ZMAJEVA
Obrise nogometnog identiteta Bosne i Hercegovine naći ćete upravo u titulama Sarajeva i Željezničara, u Kupovima Veleža i Borca
Taj identitet će te naći u karakteru i nepokolebljivosti Ivice Osima, Muhameda Mujića, Asima Ferhatovića,
U liderstvu Sergeja Barbareza, Emira Spahića, Josipa Katalinskog
U klasi Edina Džeke, Duška Bajevića, Elvira Bolića, Vedada Ibiševića, Mehe Kodre, braće Halilhodžić i Musemić
U lucidnosti, talentu i majstorstvu Safeta Sušića, Blaža Sliškovića, Zvijezdana Misimovića, Mehmeda Baždarevića, Franje Vladića, Miralema Pjanića, Dževada Šećerbegovića
U bravurama tehničara sa lijevom kopačkom kakvi su bili Semir Tuce, Elvir Baljić, Predrag Pašić
U gospodskom postavljanju i Faruka Hadžibegića, Mirsada Hibića, u borbi Edhema Šljive, u skoku Muhameda Konjića, u beskompromisnoj žrtvi Seada Kolašinca, Jusufa Hatunića, braće Kapetanović, sve trojice Hadžiabdića
U letećim komandantima ispod prečke, poput Envera Marića, Milutina Šoškića, Fahrudina Omerovića, Kenana Hasagića, Asmira Begovića…
U svakom driblingu Hasana Salihamidžića, Seada Kajtaza, Senada Lulića….
U nogometnoj inteligenciji Davora Jozića, Elvira Rahimića….
Svi oni zajedno čine identitetsku kartu nogometne Bosne i Hercegovine, satkane od emocija, pobjeda i poraza.
Danas je to reprezentacija koja zahvaljujući odlučnosti, karakteru igrača koji odbijaju biti poraženi, hijerarhiji koju su selektor i direktor uspostavili, igra velike utakmice. Reprezentacija koja je svoj najteži put preživila i koju tek čekaju velike predstave na velikoj sceni
